Enset bitkisi Afrika'da gıda krizine umut oldu
Etiyopya'da yaygın olarak yetiştirilen ve kuraklığa dayanıklılığıyla öne çıkan enset bitkisi, yüksek verimi sayesinde milyonlarca kişiyi besleyebilecek potansiyeliyle dikkat çekiyor.
Doğu Afrika'nın önemli tarım ürünlerinden biri olan enset, iklim değişikliği ve kuraklık tehdidine karşı sunduğu çözümlerle küresel gıda güvenliği gündeminde öne çıkıyor. Etiyopya'da yoğun şekilde yetiştirilen bu bitki, mevcut koşullarda 20 milyondan fazla insanın temel besin kaynağını oluşturuyor. Pirinç, buğday ve mısır gibi geleneksel tahılların dünya genelindeki kalori ihtiyacının büyük bölümünü karşıladığı bir dönemde, enset'in zorlu iklim şartlarına uyum sağlama kapasitesi tarım uzmanlarının ilgisini çekiyor.
NTV'de yayınlanan habere göre, Londra Kraliyet Botanik Bahçeleri'nden (Kew) koruma biyoloğu James Borrell, bitkinin tanınırlığının düşük olmasına şaşırdığını belirtti. Sudan'dan Mozambik'e kadar yabani türleri bulunan enset, tarımsal amaçla sadece Etiyopya'nın güneybatısındaki dağlık bölgelerde, deniz seviyesinden 1500 ila 3 bin metre yükseklikte yetiştiriliyor. Muzgiller familyasından olan ve halk arasında 'yalancı muz' olarak bilinen bitki, odunsu gövdesi olmayan devasa bir otsu yapıya sahip. Kökleri ve yaprak sapları ezilip yer altı çukurlarında fermente edilerek 'kocho' adı verilen ekmek benzeri bir gıda elde ediliyor.
Çok yıllık bir yapıya sahip olan enset, tek yıllık tahılların aksine toprakta iki yıl veya daha uzun süre kalabiliyor. Kuraklığa ve hastalıklara karşı dirençli olan bitkiden sadece 60 kök, beş kişilik bir ailenin bir yıllık besin ihtiyacını karşılayabiliyor. 2021'de yayımlanan bir araştırma, üretim alanlarının 12 kat genişletilmesi halinde Sahra Altı Afrika'da 111,5 milyon kişiye yeni bir besin kaynağı sağlanabileceğini gösteriyor. Ancak bitki, komşu ülkeler olan Kenya, Tanzanya ve Uganda'da dahi gıda olarak bilinmiyor.
Enset'in Etiyopya dışına yayılmasının önünde kültürel bariyerler ve ülkenin sıkı biyolojik koruma yasaları engel oluşturuyor. 2019'da yerel teff tahılıyla ilgili yaşanan patent anlaşmazlığı sonrası bitki materyallerinin ülke dışına çıkarılması sıkı denetim altına alındı. Ayrıca hasadın makineleşmemiş olması ve kadın çiftçilere binen ağır iş yükü yaygınlaşmayı zorlaştırıyor. Üniversitelerde mekanik çözümler üzerinde çalışılsa da bu teknolojiler henüz sahaya tam olarak yansımış değil.
Öte yandan kentleşme ve küreselleşme etkisiyle Etiyopyalı çiftçilerin enset yerine nakit getiren ticari ürünlere yöneldiği gözlemleniyor. Kew ve Addis Ababa Üniversitesi ortaklığında yapılan bir araştırmaya katılan çiftçilerin yaklaşık yüzde 60'ı, enset ekim alanlarını daralttıklarını bildirdi. Uzmanlar, iklim krizinin derinleştiği bu dönemde tarımda tek tipleşmenin risk yarattığını vurgulayarak, yerel çeşitliliğin korunması için çiftçilerin desteklenmesi gerektiğini ifade ediyor.
TürkAta Haber Ajansı
Karadenizden Haber